Bağa bak üzüm olsun, yemeye yüzün olsun!
“Ãœzüm bir cemaattir” diyor Mustafa Kutlu. Hiç böyle düşünmemiÅŸtim; çünkü talkınla salkım arasındaki saf düzeninden cemaat deÄŸil, en iyi vaizler anlar. Ä°nsan nasıl cemaatte gizli ise meyve de çekirdeÄŸinde mahfuzdur.
Mustafa Kutlu geçen gün memleket meselelerine bir miktar ara verip meyveleri anlatmayı seçti köşesinde. Uzun zamandır benim adı ile tadı arasında ilgi kurmaya çalıştığım bir ÅŸeydi bu meyveler bahsi. Sinop’ta evimizin etrafını saran, dalları pencerelerimize deÄŸen bin bir çeÅŸit meyveden nasiplenerek gelmiÅŸtim ne de olsa. Kutlu’nun seçtiÄŸi meyveler arasında gözüm en çok üzüme takıldı. “Ãœzüm üzüme baka baka kararır” derler. Benim de gözüm üzüme baka baka kararmaya baÅŸladı. Bu gözü karalıkla, etrafı meyvelerle çevrili bu konunun doruklarına çıkıverdim. Daha adımımı aÄŸaçtan yana atmamıştım ki, bir atalar sözü kafama takıldı: “Meyvesi olan aÄŸacı taÅŸlarlar!” Åžimdi sen üzüm ol da bu iddialı sözün altında ezilme. Meyvegillerden bir meyve olarak üzümün taÅŸlanacak neresi vardır diye sormadan edemiyor insan. Ne diyelim yani ÅŸimdi? “Atasözünü kullan, hikmetini sorma” mı, yoksa “Ãœzümü ye bağını boÅŸ ver” mi?
Bana kalırsa ikisi de yanlış. Nasıl üzümden hem sirke hem de şarap olabiliyorsa, sözün de savaşı kesen ya da başlar kestiren tarafı olabilir. Keskin sirke şaraplaşır, üzümün özüne ihanet etmiş olur. Söz anlamla, üzüm de sahibiyle bağını yitirmişse, paylarına yuvalanmak değil, yuvarlanmak düşer.
“Ãœzüm bir cemaattir” diyor Mustafa Kutlu. Hiç böyle düşünmemiÅŸtim; çünkü talkınla salkım arasındaki saf düzeninden cemaat deÄŸil, en iyi vaizler anlar. Ä°nsan nasıl cemaatte gizli ise meyve de çekirdeÄŸinde mahfuzdur.
İncir çekirdeğine sığmayan şeyler, gün gelir üzüm çekirdeğine kuruluverir. Sakın üzüm çekirdeği deyip geçmeyin ha, bir ilaç kapsülü mahiyetine bürünmüş apayrı bir şifa deposudur o. Siz deyin antioksidan ve antikanserojen, ben diyeyim mikropsavar ve hastalıksavar.
Kaç üzüm çeşidi var aklınızda? Sadece üzümü yiyip çeşidini sormayanlardansanız bunu bilmenize elbette imkan yok. Öyleyse ben size yardımcı olayım. Tahannebi (tilhani de denir, mevsimin ilk olgunlaşan beyaz üzümüdür, Gaziantep kökenlidir), ihtiyar çökerten, tilki üzümü, yediveren (kırmızı asma üzümüdür), kuş üzümü (beyaz, ufak taneli, çekirdeksiz), dökülgen (helvacı üzümü de denir, beyaz tanelidir ve daha çok pekmez yapılır), nebidede (peygamber üzümü ya da dımışkı denir, kurutulmak içindir)�
Türk kültürüne de bambaÅŸka tat katar üzüm. Necati gibileri üzümün kendinden geçiÅŸine vurgundur, “Ben üzümün suyunu severim sofi danesin/ Zîrâ kimi kızını sever kimi anesin.” diyerek yolunu seçer.
Arkeolojik bulgulara göre üzümün vatanı Anadolu’dur. Bu bulgular Ä°.Ö. 4000-3500 yıllarına kadar uzanır. Her uygarlık üzümü kutsayıp tebcil etmiÅŸtir. Bir Gaziantep efsanesine göre kadının birinin çocuÄŸu hastalanır, her yere baÅŸvurur ama bir çare bulamaz. İçlerinden biri vahÅŸi ve evcil hayvanların sütlerinin karışımını içirmesini söyler. Kadın daÄŸ daÄŸ, diyar diyar gezer. Süt karışımını getirir ama geç kalmıştır. ÇocuÄŸunu kaybeden kadın, getirdiÄŸi süt karışımını bahçesine döker. Bahar vakti ekinlikten ÅŸimdiye kadar görmediÄŸi bir bitki çıkar. Kadın bu fidana oÄŸlunun hatırası olarak bakıp onu büyütür. Birkaç yıl sonra bitki kol atar, meyve verir. Kadın tadına bakar ve çok beÄŸenir. Bir kısmının suyunu çıkarıp ÅŸiÅŸelere koyup tavan arasına kaldırır. Birkaç yıl sonra tavan arasına çıktığında unuttuÄŸu ÅŸiÅŸeler gözüne takılır ve onu içince neÅŸelenip oynar, nara atıp ÅŸarkı söyler. Sesi duyan eÅŸi, komÅŸuları da ÅŸiÅŸedeki kalmış üzüm şırasından içip aynı ÅŸekilde davranırlar.
Üzüm Deyip Geçmeyin,
BaÄŸa Girin
Sevgili okuyucu, niyetimizin baÄŸcıyı dövmek deÄŸil, üzüm yemek olduÄŸunu elbette bilirsin. Ãœzümün türlü hallere girmesi çiÄŸ süt emmiÅŸ olan insanın durumdan duruma geçebileceÄŸine iÅŸarettir. Kendi başına su da toprak da hayatın asli unsurlarındandır; ama ikisi birbirine karışınca bambaÅŸka bir terkibe dönüşüp çamurlaşıp çirkef olur. Maksadımız mey ile meyve arasındaki farkın altını çizmektir. “BaÄŸa bak üzüm olsun, yemeye yüzün olsun” sözü gereÄŸi yediÄŸimiz meyvede ne denli emeÄŸimizin olduÄŸunu düşünmemiz gerekiyor.
Dillerimiz farklı olsa da aynı hedefe yönelmiÅŸ dünyanın insanları olarak aynı ÅŸeyi söylüyoruz. Mevlana bunu anlatmak için en uygun metafor olarak “üzüm”ü seçmiÅŸ. Mevlana’nın dilinden anlatıldığına göre, adamın biri dört kiÅŸiye bir dirhem verir. Dirhemi alanlardan Ä°ranlı ben bu parayı ‘engûr’a vereceÄŸim, Arap olan ‘inep’ alacağım, Türk ise, ben ‘üzüm’ isterim, Rum da ben de ‘istafil’ isterim, der. Aralarında anlaÅŸamayan bu insanların her biri aslında aynı ÅŸeyi istemektedir. Mana dilini bilmedikleri için kavgaya tutuÅŸmuÅŸlardır. Farsça, Türkçe, Rumca, Arapça gibi farklı etnik kökene baÄŸlı insanlar, farklı kelimelerle aynı ÅŸeyi ifade ettiklerini bilmiyorlar. Birbirlerini anlamadıkları için çatışma içerisine giriyorlar.
Kısır döngü içinde bitap düşmüş insanımızın bugünkü halini ne güzel anlatıyor bu üzüm metaforu. Demem o ki; üzüm deyip geçmeyin, baÄŸa girin. Ãœzümü yemeden önce kime aittir, şöyle bir bağını sorun. Yedinizse çekip gidin oradan, baÄŸcıya iliÅŸmeyin. Oldu olacak konumuzu bir TekirdaÄŸ türküsüyle noktalayalım: “Ak üzüm asmasıyım/ Fabrika basmasıyım/ Bana doktor ne lazım/ Ben sevda hastasıyım.”
Konfüçyüs’e Göre 5 Ağır Suç
1- Uyumsuz ve asi bir tabiatla birlikte gözüpeklik
2- Aşağı bir hayat tarzıyla birlikte inatçılık
3- Çenesinin kuvvetli olmasıyla birlikte yalancılık
4- Herkesin ayıbını, kusurunu aklında tutmakla birlikte herkesle dost geçinmek
5- Hak ve adalet duygusu olmamakla birlikte yaptığı haksızlıkları süslü ve parlak gerekçeler arkasına gizlemek…
Yazar : Hüseyin Akın
Bu yazı en son 20 November 2009 tarihinde; bugün "1", toplamda ise "653." defa okunmuştur.
Bu yazıyı okuyanlar, bunları da okumalı :
12 Temmuz 2009, 18:40
çok güzel bi yazı olmuÅŸ bir üzümü bile muhteÅŸem anlatmıssınız ellerinize ve yüreginize saglık……
13 Temmuz 2009, 14:22
Çok güzel, bir o kadar da anlam dolu bir yazı dizisi olmuş.
Teşekkürler.