Gönderen Konu: Çöller Nasıl OLUŞUR?  (Okunma sayısı 17045 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

Çevrimdışı Ayben

  • ııll Rabia llıı
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 2.149
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« : 02 Ocak 2008, 10:49:54 Çrş »
sponsorlu bağlantılar

           


                 Çöller, geniş karasal alanlarda; metrekareye düşen yıllık yağış ortalamasının 25 cm'nin altında olduğu, az sayıda bitki ve hayvanın uyum sağlamış olduğu kurak alanlardır. Yeryüzünün yaklaşık üçte biri çöllerle kaplıdır. Bu bölgelerde çok az sayıda insan yaşar. Çöller; sıcak, soğuk ve orta kuşak çöller diye üçe ayrılır. Orta kuşak çöllerde örnek olarak Orta Asya'da ve ABD'deki Great Basin ( Büyük Havza ) gösterilebilir. Bu yöreler kışın çok soğuktur. Soğuk çöllere örnek Çin'deki Taklamakan , sıcak çöllere ise Şili'deki Atakama çölü verilebilir.
                 Çöller; yeryüzündeki her kıtada görülebilir. Bütün çöllerin ortak özelliği çok az yağış almalarıdır. Çöllerin oluşumu, yüksek basınçtan kaynaklanan kuru havadır. Sıcak ve nemli hava, yükselerek tropikal bölgelere doğru hareket eder. Yükseldikçe yoğunlaşır, soğur ve her iki yarım küredeki 30. enlemlerde alçalan hava, üzerindeki basınç ve hava nedeniyle sıkışır ve ısınır. Nem tutma kapasitesi artar. Bu bölgelerde yağmur ortalaması yıllık 200 mm'nin altındadır. Oluşacak çölün üzerinde bulutsuz bir ortam oluşur. Güneş ışınlarıda direkt topraktaki suyu buharlaştırır.
                  Çöllerin oluşmasıyla ilgili nedenlerden ikisini açıklayacağız: Okyanustaki soğuk akıntılar ve yağmur gölgesi. Ilıman bölgelerdeki karaların batı kıyıları buyunca görülen soğuk su akıntıları, deniz yüzeyinin soğumasına neden olur. Bu yüzden hava kütlesi soğur. Soğumuş olan bir hava kütlesi su tutma kapasitesi azaldığından yağmur kıyılara ulaşmaz. Örnek olarak Şili'deki Atakama Çölü, Güneybatı Afrika'daki Namib Çölü gösterilir. Yağmur gölgesi olayıda bu şekildedir: Denizlerden karalara doğru ilerleyen nemli hava kütlesi, kıyıda dağ sırasıyla karşılaşınca, yamaç boyu yükselir. Doğa yağmuru olarak yağış bırakır. Dağı aşan bulutlar iç bölgeye ilerlediğinde hava kuru olur, alçalırken ısınır. California'daki Nevada dağlarının gölgesindeki Mojave Çölü, bu şekilde oluşan çöllere örnektir.


Kaynak: vakit



Çevrimdışı ölüdeniz

  • Etkin Gelişimci
  • ****
  • İleti: 990
  • Cinsiyet: Bay
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #1 : 02 Ocak 2008, 13:57:13 Çrş »
Çöller, normal ağaç ve otların yaşayamayacağı kadar kuru bölgelerdir. Ancak çok özel bitkiler ve hayvanlar buraları yurt edinmişlerdir. Çöllerde çok sıcak günler, çok soğuk geceler nöbetleşe hüküm sürer. Gündüzleri, güneşten gelen ışınların % 90`ı yere ulaşır ve bunun % 90`ı geceleri tekrar havaya verilir. Bunun sonucu bulutların yokluğu, düşük nem ve seyrek bitki örtüsü olarak kendini gösterir. Çöl yüzeyi, devamlı bir bitki örtüsünden yoksundur ve genellikle kayalık veya kumla kaplıdır. Çöller Nasıl Oluşur Çoğu kıtanın iç kısımlarında çöl bulunur. Sahil bölgelerinden esen rüzgarlar iç kısımlara ulaşamadan nem kaybeder ve yağmur yüklerini bırakırlar. Moğolistan`daki Gobi Çölü ile Afrika`daki Sahra Çölü buna güzel bir örnektir. Diğer bir faktör ise, yağmur-gölge etkisi diye bilinen bir olgudur. Eğer nem yüklü bir hava tabakası bir dağla karşılaşırsa, hava tabakası yukarı doğru hareket eder. Hava yükselirken soğur ve içindeki nem yağmur veya kar olarak, dağın rüzgar alan bu kısmına bırakılır. Hava tabakası dağın diğer tarafına geçtikten sonra alçalmaya başlar. Nem içeriğinin büyük bir kısmını kaybettiğinden, hava tabakası kurudur. Alçalırken ısınmaya başlar ve dağın bu tarafında daha da kuru bir ortam oluşmasına sebep olur. Çöllerin çoğu (kuzey ve güneyde) 15 ve 35. enlemler arasında yer alır. Güneşin ışınları ekvatorda dünyaya dik bir şekilde gelir. Bu ışınlarla ısınan hava yükselmeye başlar. Yükselirken soğur ve nemini yağmur halinde bırakır. Yağmur ormanlarında her gün yağış görülmesinin sebebi budur. Atmosferdeki Coriolis hareketi, hava tabakasının kuzey yarımkürede kuzeye, güney yarımkürede ise güneye hareket etmesine yol açar. Kuru olan bu hava tabakası alçalır, 15-35 kuzey ve güney enlemlerde yere ulaşır ve bu enlemler arasında gördüğümüz çölleri meydana getirir. Çöller ayrıca soğuk su içeren okyanus akıntılarına yakın sahil bölgelerinde de oluşabilir. Bu akıntılar üzerlerinde bulunan havayı soğutur ve nem içeriklerinin azalmasına sebep olurlar. Karadan denize doğru esen rüzgarlar da nemin uzaklaşmasında etkili olur. Sahillere ya kın çöllerde bitki ve hayvanların temel su kaynağı sistir. Çöl Çeşitleri Çöller sıcak çöller, yarı-çorak çöller, kıyı çölleri ve soğuk çöller (kar çölleri) olarak sınıflandırılır. Arabistan, Avustralya, Chihuahua, Kalahari, Monte, Sonora, ve Thar çölleri sıcak çöllerdendir ve ekvatora yakın yerlerde bulunurlar. Atakama, Gobi, Basin, İran, Namib ve Türkistan çölleri soğuk çöllerdir. Çöller sıcak da olsa soğuk da olsa, buralarda yaşayan canlılar su eksikliği ve aşırı ısı değişiklikleri ile birlikte yaşayabilmelidir. Çöl Bitkileri Kaktüsler (Cactaceae) gibi tipik çöl bitkileri çok yıllıktır ve kalın, etli gövde veya yaprakları vardır. İçe göçmüş yapraklardaki açıklıklar (stomaları) ve hayvanlara karşı dikenli savunma mekanizmaları vardır. Bu dikenler aynı zamanda bitkinin etrafındaki hava tabakasını da hapsederek, bitkiden su kaybını azaltır. Çöl bitkileri genelde dağınık bir yayılış gösterir. Birçok çöl bitkisi, çok güçlü ışıklara karşı yüzeylerinin minimize olmasını sağlamak için ince ve uzundur. Mesela, Saguaro kaktüsünün bütün gövdesi sadece sabahın erken saatleriyle, akşamın geç vakitlerinde güneş ışığına maruz kalır. Öğle vakti yalnızca gövdelerinin uç kısımları güneşin güçlü ışınlarına maruzdur. Birçok bitkinin yaprakları, ışığı yansıtmak üzere, gümüş renkli veya parlaktır. Bu gibi özellikler bitkilerin ısı stresiyle başa çıkmalarını ve hayvanların sebep olabileceği hasarlardan kaçınmalarını sağlar. Isı ve su streslerinin daha az olduğu yerlerde, kazayağı ailesi (Chenopodiaceae) ve ayçiçeği ailesi (Asteraceae)` ne ait çok yıllık çalılar, aralarında yer yer boşluklar bırakacak şekilde gruplar oluştururlar. Çok sayıda tek yıllık bitki, sadece yağmurları takiben kısa sürede, çok hızlı bir şekilde büyür. Çöl Hayvanları Çöllerde yaşayan hayvanlar arasında memeliler, kuşlar, sürüngenler, amfibiler, böcekler ve örümcekler bulunur. Memelilere örnek olarak, develer, yarasalar, büyük boynuzlu koyunlar, vaşaklar ve çakallar sayılabilir. Hayvanların vücut dokularındaki biyolojik işlemler nispeten dar bir sıcaklık aralığında gerçekleşir. Bu sıcaklıkların altında veya üstünde yaşayamazlar. Oysa, yılın dört veya beş ayında günlük sıcaklıkların aşırı arttığı çöllerdeki hayvanlar, hem yüksek ısılardan hem de su eksikliğinden kaçınmalarını sağlayacak mekanizmalara sahiptirler. Çöllerde yaşayan binlerce hayvan türünün neredeyse herbirinin kendine has, bazılarını akıl almaz şeklinde tanımlayabileceğimiz, davranışsal veya yapısal özellikleri vardır. Sıcaktan kaçınma Bazı kuş türleri havanın nispeten soğuk olduğu bahar aylarında ürer ve sonra çölü terk ederler. Bazı sinekkuşları ise kış sonlarında üremeye başlar ve bahar sonlarına doğru havalar iyice ısınmaya başladığında ayrılırlar. Pek çok kuş ve bazı memeli türleri, sadece gün doğumu ve gün batımında aktiftir. Birçok yarasa, yılan, kemirgen, tilki ve kokarca gibi hayvanlar aktivitelerini geceyle sınırlandırır ve gündüzleri serin bir oyuk veya mağarada uyurlar. Bu yüzden insanlar genellikle çıngıraklı yılan gibi hayvanlara çöllerde pek rastlamaz. Böcekler, dalların gölge tarafında kalacak şekilde hareket edip dururlar. Tavşanlar, kaktüslerin veya çalıların gölgesini takip ederler. Bazı çöl kertenkeleleri en sıcak zamanlarda bile aktiftirler. Sıcak çöl yüzeyinde çok hızlı hareket eder ve sadece gölgeliklerde dururlar. Bazı türler ise, gölgelik dışında kısa süreli durmak zorunda kaldıklarında, ayaklarından ikisini sırayla çaprazlama kaldırarak, sıcak yüzeyle teması en aza indirirler. Yuvarlak kuyruklu yer sincabı yazın en sıcak kısmıyla kışın en soğuk kısmını uyuyarak geçirir. Böylece hem yazın sıcağından hem de kışın soğuğundan korunur. Çöl kurbağası gibi diğer bazı hayvanlar ise, yerin derinliklerinde yaz yağmurları yağıncaya kadar hareketsiz kalırlar. Bazen bu durumda birkaç sene kalabilirler. Yağmurlar yağıp çukurları doldurduğunda ortaya çıkar, çiftleşir, yumurta bırakır ve vücutlarını bir sonraki uzun uyku için hazırlamak üzere su ve yiyecek depolarlar. Isıyı uzaklaştırma Çöl hayvanları fazla ısıyı vücutlarından uzaklaştırmak için değişik mekanizmalar kullanırlar. Bir çok çöl hayvanının rengi başka bölgelerdeki hayvanlara kıyasla daha açıktır. Bu durum daha az ısı absorbe etmelerini saglamakla kalmaz, avcı hayvanlardan sakınmalarını da kolaylaştırır. Bazı uzuvları ısı kaybını sağlamak için uzun olabilir. Çöl tavşanının uzun kulakları, çok sayıda damarla örülüdür ve gölgelikte dinlenirken hayvanın serinlemesini sağlar. Daha soğuk bölgelerdekilerin kulakları ise daha kısadır. Renkleri koyu olan ve bu yüzden çölde hatırı sayılır miktarda ısı emen akbabalar, buharlaşma yoluyla serinlemek amacıyla idrarlarını bacaklarına boşaltırlar ve böylece serinleyen kan tekrar vücuda dagıtılır. Amerika kıtasındaki bazı hindi ve siyah akbabaların bu davranışını, Afrikadaki bazı leylek türlerinde de görüyoruz. Bu akbaba ve leylek türleri, ayrıca gündüzün sıcaklarından kaçınmak için öğlenleri gökyüzünde süzülerek geçirirler. Su tutma Çöl hayvanlarınca kullanılan su tutma mekanizmaları daha da karmaşıktır. Sürüngenler ve kuşlar metabolik artıkları çözünmeyen beyaz bir bileşik olan ürik asit şeklinde atarlar ve böylece çok az su kaybederler. Diğer bazı hayvanlar gündüzleri derinlerde, nemli topraklara gömülü halde kalarak suyu vücutlarında tutarlar. Avlanan veya leş yiyen bazı hayvanlar ise bütün su ihtiyaçlarını sadece yedikleri besinlerden karşılayabilirler. Ancak çogu memeliler, çözünebilir bir bileşik olan üre ile su kaybettiklerinden, en azından iki günde bir su içebilecekleri bir tatlı su kaynagına ihtiyaç duyarlar. Su elde etme Pekçok çöl hayvanı bitkilerden, özellikle kaktüs ve saguaro gibi sukkulentlerden, su elde ederler. Birçok böcek türü, çöl bitkilerinden su ve nektar elde edebildikleri için çölde bol miktarda bulunur. Onların böyle bol miktarda bulunması ise, böcekle beslenen kuş, yarasa ve kertenkele gibi canlıların çölde geniş yayılış göstermelerini saglar. Kanguru faresi gibi bazı çöl hayvanları su elde etmek ve bu suyu korumak için birden faz la olaganüstü mekanizma kullanırlar. En başta, ısıyı dışarıda tutmak ve kendi nefeslerinden gelen nemi geri kazanmak için yer altındaki yuvalarının girişini kapalı tutarlar. İkinci olarak, böbreklerinde, ürinlerindeki suyu tekrar kazanıp kan dolaşımına aktarmalarını saglayan mikroskobik çıkıntılar vardır. Üçüncü ve en çarpıcı olanı ise, kuru tohumların sindiriminden su elde edebilmeleridir. Bu farelere su verildiğinde bile içmedikleri bilinmektedir. Bu örnekler, çöl hayvanlarınca aşırı sıcaklıklardan ve su azlığından kaçınarak hayatta kalmak için kullanılan hayret verici mekanizmalardan sadece birkaçıdır. Bunların yanısıra, çöllerde, burada değinemediğimiz ilginç davranışlar sergileyen çok sayıda hayvan yaşar. Örneğin, dikenli çöl kertenkelesi; bütün su ihtiyacını sadece yediği karıncalardan karşılamasının yanısıra, onu yemeye çalışan çakala karşı gözünden kan fışkırtarak kendini savunur. Veya bir kaktüse yuva yapan bir terzi kuşu, bir yılana saldırarak yumurtalarını veya yavrularını başarıyla savunur. Genelde çölleşmeden korkulur ve birçok yeşil bölgenin yok olup çöle dönüşmesinden şikayet edilir. Bununla birlikte bazı çöller de yok olmakla karşı karşıyadır. İnsanlar artık, çöller için çok önemli olan su kaynaklarını kendi kullanımları için kanalize edebilmekte ve böylece çöllerin su rejimini degiştirebilmektedir. Böylece şehirler çöl bölgelerine sarkabilmekte ve birçok bitki ve hayvanın yaşadıgı habitatları işgal etmektedir. Fakat, bu canlıların bazılarının sadece o çöle has (endemik) varlıklar olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.
Yazar : Bahtiyar Çobanoğlu

Çevrimdışı Kristal

  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 3.055
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #2 : 02 Ocak 2008, 14:11:01 Çrş »
bilgilendirme için teşekkürler... :)

Çevrimdışı Ayben

  • ııll Rabia llıı
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 2.149
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #3 : 02 Ocak 2008, 14:39:10 Çrş »
 
teşekkür ederim ölüdeniz,  paylaşımıma katkıda bulunduğunuz için...


bilgilendirme için teşekkürler... :)


ben teşekkür ederim okuduğunuz için :)

Çevrimdışı ölüdeniz

  • Etkin Gelişimci
  • ****
  • İleti: 990
  • Cinsiyet: Bay
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #4 : 03 Ocak 2008, 20:11:28 Prş »
ben teşekkür ederim anlayışınız için ve diyiyorumki ağçları kesmek yerine bir ağaç dikelim ülkemizi çöl olmaktan kurtaralım

Çevrimdışı Ayben

  • ııll Rabia llıı
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 2.149
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #5 : 03 Ocak 2008, 20:43:08 Prş »
ben teşekkür ederim anlayışınız için ve diyiyorumki ağçları kesmek yerine bir ağaç dikelim ülkemizi çöl olmaktan kurtaralım

keşkeeee... herkes yeterince bilinçli olsa ve sadece çıkarları için yaşamasa o zaman dünyayı da bziden sonraki nesillere bırakmanın ne kadar büyük bir görev olduğunu anlar ama işte bunu sağlayan insan çok azdır, eminim...

Çevrimdışı Safari

  • Aloha.!
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 4.863
  • Cinsiyet: Bay
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #6 : 03 Ocak 2008, 20:54:25 Prş »
hmmm.. teşekkürler.

Çevrimdışı Ayben

  • ııll Rabia llıı
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 2.149
  • Cinsiyet: Bayan
Çölde yaşayan CANLILAR!
« Yanıtla #7 : 05 Ocak 2008, 11:37:08 Cts »
         

         Dünya'daki insanların %5'i çöllerde yaşamaktadır. Bu insanlar ya göçebe yaşayanlar ya da vaha denilen , su kaynaklarının yakınlarındaki verimli bölgelerde yerleşmektedirler.
       
         Çölde yaşayan hayvanlar, çöl şartlarınauyhum sağlamaktadırlar. Kabuklu domuz, akreler, değişik böcekler ve örümcekler gibi hayvanların terlemeyi sınırlayan sert ve geçirimsiz bir kabuğa sahiptirler; develer ve ceylanlarda su kaybını en aza indirmek amacıyla  idrar çok yoğundur. Arap develeri, normalde vücut ağırlıklarının %30'unu yitirebilirler( insanlar için bu oran tehlikelidir. ) Sonra 120 lt'ye kadar su içerler. Sıcaktan kaçmak için yılanlar yarıkların içlerine saklanırlar; kertenkelerde kumun içine sığınak kazarlar; piramit faresiyle kanguru-fare zıplayarak hareket ederek çölde yaşamaya uyum sağlayanlardır. Bu hayvanların dışında kurtlar, tilkiler, çöl kaplumbağaları, kuşlar ( baykuş, ağaçkakanlar) gibi hayvanlardayaşamaktadır. Hayvanların çoğu geceleri barınaklarından çıkıp yaşarlar. Gündüzleri, özellikle öğle vakitlerinde barınaklarına girerler. Kertenkeleler vücut ısısını dengelemek için öğleye kadar saklanmazlar

         Kaktüs bitkisi susuz yaşar, kökleri çevresinde olur ve böylece yağmur yağdığında daha fazla su toplayabilir. Toplanan sular gövde de, ya da yapraklarda depolanır. Kaktüslerin yüzeyleri su kaybını önlemektedir.

        Çöl bitkilerinden bazıları; kaktüs, feorocactüsler, gasteria bekeri, cereuslar, carnegia, hurma ağaçları gibi. Çöl çiçekleri de vardır; echinopsis, hondtricia ve chamacerus rhodatric. Bazı çöl bitkileri hayvanlara, hem besin hem de barınak olurlar.


Kynk: vakit

Çevrimdışı ölüdeniz

  • Etkin Gelişimci
  • ****
  • İleti: 990
  • Cinsiyet: Bay
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #8 : 08 Ocak 2008, 16:46:18 Sal »
bir şey olup bittikten sonra değerini anlarız.maalesef acı ama gerçekte budur.bugün orman yangınları diyiyoruz nedenine baktığımızda insanlarımızın ihmalinden başka bişey değil.bilmiyorum ama ayben arkadaşımızın bizimle paylaştığı çöldeki canlılarla birarada yaşamak istemiyorsak lütfen doğamıza sahip çıkalım

Çevrimdışı Ayben

  • ııll Rabia llıı
  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 2.149
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #9 : 08 Ocak 2008, 16:53:11 Sal »
bir şey olup bittikten sonra değerini anlarız.maalesef acı ama gerçekte budur.bugün orman yangınları diyiyoruz nedenine baktığımızda insanlarımızın ihmalinden başka bişey değil.bilmiyorum ama ayben arkadaşımızın bizimle paylaştığı çöldeki canlılarla birarada yaşamak istemiyorsak lütfen doğamıza sahip çıkalım

Kesinlikle haklısınız...
Herşey yerinde güzeldir, herşeyin ayrı bir güzelliği, doğada herkes bir amaç için yaratılmış....
Yalnız şu da bir gerçek ki bizlerin doğamıza sahip çıkması lazım, hayatımızı devam ettirebilmek için bizden sonrakilere de şans tanımak için :(

Çevrimdışı dideM

  • Kendini Aşan Gelişimci
  • ******
  • İleti: 6.022
  • Cinsiyet: Bayan
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #10 : 29 Mayıs 2008, 10:29:23 Prş »
Alıntı
Yeryüzünün yaklaşık üçte biri çöllerle kaplıdır.

Bu kadar çok olduğunu bilmiyordum..  ???

Çevrimdışı crt

  • Ayfer
  • Moderatör
  • *
  • İleti: 8.634
  • Cinsiyet: Bayan
    • http://www.enpama.com/
Çöller Nasıl OLUŞUR?
« Yanıtla #11 : 22 Kasım 2009, 17:39:54 Paz »
Evet çöller bi'şekilde oluşmuş.
Sanırım bizim için önemli olan bundan sonrası yani hızla çöleşen dünyamızın durumu..!
Yaşanan küresel ısınma ve su kaynaklarının giderek azalması, dünya topraklarını çölleşme tehlikesiyle karşı karşıya bırakıyor.
17 Haziran Dünya Çölleşmeyle Mücadele Günü (“Sürdürülebilir Tarım için Arazi Bozunumuyla Mücadele”)olarak belirlenmiştir..
 

 
 

sponsorlu baglantilar
kendinigelistir.com facebook
 

Bu yazilarimiza da mutlaka goz atmalisiniz :)

  Konu / Başlatan Yanıt Son İleti
21 Yanıt
3583 Gösterim
Son İleti 26 Nisan 2008, 16:02:37 Cts
Gönderen: catzilla
10 Yanıt
2293 Gösterim
Son İleti 15 Mart 2009, 16:21:09 Paz
Gönderen: rozx
3 Yanıt
1566 Gösterim
Son İleti 14 Mart 2008, 14:33:36 Cum
Gönderen: senarist081
35 Yanıt
3905 Gösterim
Son İleti 07 Mart 2009, 16:42:15 Cts
Gönderen: Korsan
4 Yanıt
1935 Gösterim
Son İleti 07 Nisan 2008, 13:44:32 Pzt
Gönderen: dideM
4 Yanıt
3520 Gösterim
Son İleti 02 Eylül 2008, 16:24:21 Sal
Gönderen: manas
0 Yanıt
1067 Gösterim
Son İleti 09 Temmuz 2010, 23:38:51 Cum
Gönderen: musta67

Sitemap 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31