Anasayfa / Hikaye Anlatmak Neden Bu Kadar ├ľnemli?

Hikaye Anlatmak Neden Bu Kadar ├ľnemli?

Sizce bir insan─▒ ikna etmenin yolu nedir? ─░nsanlar mant─▒kla m─▒ ikna olurlar?

Ben uzun y─▒llar boyunca insanlar─▒ ikna etmek i├žin mant─▒k kullanmak gerekti─čine inand─▒m. Kendi g├Âr├╝┼člerimi kabul ettirmek i├žin hep insanlar─▒n mant─▒─č─▒na seslendim. Ama uzun y─▒llar sonra bu y├Ântemin hi├ž i┼če yaramad─▒─č─▒n─▒ ├Â─črendim. Bug├╝n art─▒k bir insan─▒ mant─▒kla ikna etmenin neredeyse hi├ž m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ art─▒k biliyorum.

Ben insanlar─▒ ikna etmek i├žin ├Âyk├╝ anlatmak gerekti─čini k─▒rk ya┼člar─▒mda ├Â─črendim. Bu y├Ântemi ├Â─črendi─čim zaman uzun bir s├╝re ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒m─▒ ├╝zerimden atamad─▒m.

─░ster patronunuzu ister sevgilinizi, ister anne-baban─▒z─▒ ister ├žocu─čunuzu, ister tek bir ki┼čiyi ister bir ulusu ikna etmek isteyin, yapman─▒z gereken ├Âyk├╝ anlatmakt─▒r.

ObamaÔÇÖn─▒n ÔÇťBabamdan HayallerÔÇŁ kitab─▒nda anlatt─▒─č─▒ kendi hayat ├Âyk├╝s├╝, bir ulusu ikna etme konusunda iyi bir ├Ârnektir:

ÔÇťBen KenyaÔÇÖdan gelen siyah bir adamla KansasÔÇÖtan gelen beyaz bir kad─▒n─▒n o─čluyum. Ben 2. D├╝nya Sava┼č─▒ÔÇÖnda General PattonÔÇÖ─▒n ordusuna hizmet etmi┼č bir dede ile bomba yap─▒m─▒nda ├žal─▒┼čm─▒┼č bir anneanne taraf─▒ndan b├╝y├╝t├╝ld├╝m. AmerikaÔÇÖn─▒n en iyi okullar─▒nda okudum ve d├╝nyan─▒n en yoksul halk─▒ aras─▒nda ya┼čad─▒m. Damarlar─▒nda k├Âlelerin kan─▒n─▒ ta┼č─▒yan bir siyah Amerikal─▒ kad─▒nla evliyim. Bu kan bizim k─▒zlar─▒m─▒za b─▒rakaca─č─▒m─▒z en de─čerli miras─▒m─▒zd─▒r.ÔÇŁ

Obama anlatt─▒─č─▒ bu ├Âyk├╝n├╝n g├╝c├╝yle sadece AmerikaÔÇÖda de─čil d├╝nyada da milyarlarca insan─▒ etkiledi ve Amerika ba┼čkanl─▒k se├žimlerini kazand─▒.

Peki ├Âyk├╝lerin insan─▒ etkileme g├╝c├╝ nereden gelir?

Neden ├Âyk├╝ler insan─▒ bu kadar ├žok etkiler?

─░nsan─▒n bilinci, sorgulay─▒c─▒ ve ele┼čtiren bir yap─▒ya sahiptir. ─░nsan ba┼čkalar─▒n─▒n mant─▒─č─▒n─▒ kabullenip kendi fikrini de─či┼čtirmek istemez. Aksine ikna olmamak i├žin b├╝t├╝n g├╝c├╝yle direnir. ├çeli┼čkili gibi g├Âr├╝nse de bir insan─▒n g├Âr├╝┼č├╝n├╝ mant─▒kla de─či┼čtirmeye ├žal─▒┼čmak, o g├Âr├╝┼č├╝n s├Âz konusu insanda daha da sa─člamla┼čmas─▒na yol a├žar.

Bilin├žd─▒┼č─▒ ise ak─▒l y├╝r├╝tmez ve hayal ÔÇô ger├žek ayr─▒m─▒ yapmadan her ┼čeyi ger├žek gibi alg─▒lar. Bu sebeple insan─▒n bilin├žd─▒┼č─▒na ula┼čan bilgiler hayat boyu onu etkileyen, davran─▒┼člar─▒na y├Ân veren esaslar haline gelir. ├ľyk├╝ler dinleyenlerin mant─▒k s├╝zgecine tak─▒lmadan do─črudan bilin├žalt─▒na ula┼čt─▒─č─▒ i├žin etkilidir.

├ľyk├╝ dinlerken insan sorgulayan mant─▒─č─▒n─▒ devreden ├ž─▒kar─▒r ve ba─č kuran, anlam arayan bir psikolojiye b├╝r├╝n├╝r. Alg─▒lar─▒n─▒ a├žar ve etkilenmeye haz─▒r bir duruma ge├žer. ├ľyk├╝ d├╝nyas─▒ bu nedenle sihirli bir d├╝nyad─▒r. ─░yi anlat─▒lan bir ├Âyk├╝ sadece dinleyeni etkisi alt─▒na al─▒p harekete ge├žirmekle kalmaz ayn─▒ zamanda kulaktan kula─ča bir ileti┼čim ba┼člat─▒r. ─░nsanlar dinledikleri ve etkilendikleri ├Âyk├╝leri ba┼čkalar─▒na anlatmak isterler.

Pulitzer ├Âd├╝ll├╝ yazar Willa Cather ÔÇťAsl─▒na bakarsan─▒z insana ait sadece birka├ž tane ├Âyk├╝ vard─▒r ve bu ├Âyk├╝ler ├ža─člar boyunca sanki daha ├Ânce hi├ž anlat─▒lmam─▒┼č gibi tekrar tekrar anlat─▒l─▒r.ÔÇŁ der.

Ger├žekten de ├Âyledir. Antik d├Ânem mitolojilerinden HollywoodÔÇÖa kadar, b├╝t├╝n ├Âyk├╝ler belli ba┼čl─▒ birka├ž t├╝rden olu┼čur. En karanl─▒k ├ža─člardan bug├╝ne kadar b├╝t├╝n toplumlar hep ayn─▒ ├Âyk├╝leri anlat─▒r.

En kibar ortamlarda da ┼čehrin kenar mahallelerinde de insanlar asl─▒nda ├Âz├╝ ayn─▒ olan bu ├Âyk├╝lerle heyecanlan─▒r, umutlan─▒r, ├Âfkelenirler. Bu ├Âyk├╝lerden anlam ├ž─▒kar─▒r, ilham al─▒rlar. Bu ├Âyk├╝ler insanlar─▒ birbirine ba─člar.

D├╝nyan─▒n her yerinde ├Âyk├╝lerin ortak ├Âzellikleri vard─▒r. AnadoluÔÇÖnun bir k├Ây├╝nde ya da New YorkÔÇÖta bir g├Âkdelende anlat─▒lan ├Âyk├╝ler, ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ derecede birbirine benzer.

Biz, iyiyi ve k├Ât├╝y├╝ annemizin babam─▒z─▒n anlatt─▒─č─▒ masallardan ├Â─črenmedik mi?

Bu masallar bize dostalar─▒ ve hainleri, do─črular─▒ ve yanl─▒┼člar─▒ ├Â─čretti. Fakirli─či ve zenginli─či ├Âyk├╝lerde tan─▒d─▒k. ├ľyk├╝ler bize insan─▒n zor duruma d├╝┼čebilece─čini, paras─▒z ya da g├╝├žs├╝z kalabilece─čini ├Â─čretti. Ama en ├Ânemlisi ├Âyk├╝ler bize i├žimizdeki kahraman─▒ ├ž─▒kartacak g├╝c├╝n kendi elimizde oldu─čunu ├Â─čretti. Biz insan─▒n kimsesiz ve paras─▒z kalabilece─čini ama asla umutsuz kalmayaca─č─▒n─▒ masallardan ├Â─črendik. Zorluklarla kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z her durumda i├žimizdeki umudu masallar sayesinde koruduk. En zorda kald─▒─č─▒m─▒z anlarda bile masal d├╝nyas─▒ndaki kahramanlar bize ilham verdiler, onlardan g├╝├ž ald─▒k.

Peki hangi durumda hangi hikaye anlatmak gerekir?

Asl─▒nda her durumda anlat─▒lacak de─či┼čik hikayeler vard─▒r. Bilgelik hik├óyeleri, ger├žek hayatta kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒m─▒z anekdotlar, tan─▒nm─▒┼č insanlar─▒n hayat hik├óyeleri, Sufi hik├óyeleri, mitolojik ├Âyk├╝lerÔÇŽ Belki Nasreddin Hoca belki Ezop hik├óyeleriÔÇŽ ─░ster Orta ├ça─čÔÇÖda kaleme al─▒nm─▒┼č ┼×ehrazadÔÇÖ─▒n h├╝k├╝mdar kocas─▒ ┼×ehriyarÔÇÖa anlatt─▒─č─▒ hik├óyelerden olu┼čan Binbir Gece Masallar─▒ndan bir masal, ister HomerosÔÇÖun ─░liada ve Odysseia destan─▒ndan bir ├Âyk├╝ÔÇŽ Ya da kendi hayal g├╝c├╝n├╝z├╝n ├╝r├╝n├╝ olan, hayata bak─▒┼č─▒n─▒z─▒ ve temel de─čerlerimizi yans─▒tan ├Âyk├╝ler.

O kadar g├╝zel ├Âyk├╝ler vard─▒r ki, her biri ayr─▒ bir duruma uygundur.

Yarad─▒l─▒┼č hik├óyeleri hemen her din ve k├╝lt├╝rde bize nereden geldi─čimizi anlat─▒r.

D├Ân├╝┼č├╝m hik├óyeleri, sadece kurba─ča olan prenslerin hik├óyeleri de─čildir, onlar bize insan─▒n de─či┼čebilece─čini, olgunla┼čabilece─čini anlat─▒r. D─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼če kap─▒l─▒p yan─▒lmamay─▒, kurba─čalar─▒n i├žinde bir prensin gizli olabilece─čini yine ├Âyk├╝lerden ├Â─čreniriz.

Mitolojik ├Âyk├╝ler h─▒rs, k─▒skan├žl─▒k, kurnazl─▒k, gurur ├╝zerinedir. B├╝t├╝n mitolojilerde, insan─▒ insan yapan b├╝t├╝n duygular, tanr─▒lar ├╝zerinden anlat─▒l─▒r.

Halk hik├óyeleri, bir toplumun de─čerlerini, inan├žlar─▒n─▒, korkular─▒n─▒ ve umutlar─▒n─▒ anlat─▒r. Bu hikayeler bize ilham verir; bir yandan toplumu ve insanlar─▒ ele┼čtirirken di─čer yandan dinleyene daha iyi bir d├╝nyan─▒n yollar─▒n─▒ g├Âsterir.

├ľyk├╝ler ve masallar ger├žek insanlar─▒n dilidir ve her durumda en g├╝├žl├╝ dersleri i├žerir. Gerek ├Âyk├╝ler gerekse masallar -e─čer iyi anlat─▒l─▒rsa- ola─čan├╝st├╝ bir etki g├╝c├╝ne sahiptir.

Bu sebeple insanlara ilham vermek ve onlar─▒ harekete ge├žirmek i├žin ├Âyk├╝ anlatmaya ihtiyac─▒m─▒z var.

HollywoodÔÇÖun en me┼čhur ├Âyk├╝ anlat─▒c─▒lar─▒ndan, senaristlerin hocas─▒ Robert McKee ÔÇťZihnimizin dili ├Âyk├╝ dilidir. E─čer bir ki┼či kendi d├╝┼č├╝ncelerini ├Âyk├╝lerle sunmak isterse dinleyici buna direnmez aksine anlatan─▒ kucaklar.ÔÇŁ der.

├ľyk├╝ler, kendilerine has sihirli dili ve kurgusuyla, zihnimizin savunma mekanizmalar─▒n─▒ yumu┼čak├ža a┼č─▒p kalbimize ula┼č─▒r. ─░┼čte bu y├╝zden biz en ├žok ├Âyk├╝ dilinden etkileniriz.

Ben k─▒rk ya┼člar─▒mda fark etti─čim bu yal─▒n basit y├Ântemi her ge├žen g├╝n hayat─▒ma daha fazla katmaya ├žal─▒┼č─▒yorum. Art─▒k ne zaman ciddi bir konuda insanlara kendi g├Âr├╝┼č├╝m├╝ anlatmam gerekse eskiye oranla daha fazla ├Âyk├╝lerin yard─▒m─▒na ba┼čvuruyorum.

Siz de bu yal─▒n ama ├žok etkili y├Ântemi profesyonel ve ki┼čisel hayat─▒n─▒zda daha ├žok kullan─▒n. Bu sihirli y├Ântemden daha ├žok yararlan─▒n.

Yazan : Temel Aksoy, temelaksoy.com

Hakk─▒nda ├ľzg├╝r ┼×AH─░N

T├╝rkiye'nin en b├╝y├╝k ki┼čisel geli┼čim sitesi olan kendinigelistir.com projesinin sahibidir. 2006 y─▒l─▒ndan bu yana #ki┼čiselgeli┼čim alan─▒nda bir├žok yenili─či b├╝nyesinde bulundurdu─ču sitede "beden dili, ileti┼čim teknikleri, ba┼čar─▒ hikayeleri, motivasyon teknikleri, ├Âzg├╝ven geli┼čimi" gibi bir ├žok ana tema ├╝zerine yazar, ├žizer, karalar, ├Â─čretmeye ├žal─▒┼č─▒r.