Anasayfa / Ba┼čar─▒ Yaz─▒lar─▒ / Yetenekli olmak yetmez!

Yetenekli olmak yetmez!

Yetenekli insanlar─▒n performanslar─▒ hayranl─▒k uyand─▒r─▒r. Ancak unutulmamal─▒d─▒r ki g├Âz kama┼čt─▒ran bu ba┼čar─▒lar─▒n nedeni tek ba┼č─▒na yetenek de─čildir. Oysa zirveye ├ž─▒kan yetenekler ba┼čkalar─▒ndan daha az ├žal─▒┼čarak o noktaya ula┼čmaz. Oradad─▒rlar, ├ž├╝nk├╝ yeteneklerini iradeleriyle desteklemi┼člerdirÔÇŽ┬áYetenekli insanlar hepimizde hayranl─▒k uyand─▒r─▒r. Sergiledikleri ba┼čar─▒lar g├Âz├╝m├╝z├╝ kama┼čt─▒r─▒r. B├╝y├╝k bir m├╝zisyeni dinlerken kendimizden ge├žeriz. ├ťnl├╝ futbolcular─▒n yapt─▒klar─▒ ola─čan├╝st├╝ hareketlere ┼ča┼č─▒r─▒p kal─▒r─▒z, yetenekleri derinden etkiler bizi. Bize g├Âre onlar─▒n ba┼čar─▒lar─▒n─▒n nedeni yetenekleridir.

─░NSANIN ├ľZG├ťR ─░RADES─░ YETENEKLER─░NDEN DE─×ERL─░D─░R

├ço─ču insan d├╝nyan─▒n adaletsiz oldu─čuna inan─▒r. Onlara g├Âre her ┼čeyin iyisi yetenekli insanlara verilmi┼č, kendilerine haks─▒zl─▒k yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

Acaba bu ne kadar do─črudur? Ger├žekten yetenek, insanlar─▒n ba┼čar─▒lar─▒n─▒ tek ba┼č─▒na a├ž─▒klar m─▒?

─░nsan─▒n yeteneklerinin ne kadar de─čerli oldu─čunu elbette biliyorum; ama di─čer taraftan emek harcanmad─▒─č─▒ takdirde yetene─čin tek ba┼č─▒na hi├žbir i┼če yaramad─▒─č─▒n─▒ da biliyorum. Yetenekli insanlar─▒n yapt─▒klar─▒ i┼čler d─▒┼čar─▒dan bakanlara ÔÇť├žok kolaym─▒┼čÔÇŁ gibi gelir. Sanki ba┼čard─▒klar─▒ her ┼čeyi sadece Allah vergisi yetenekleri sayesinde yap─▒yor gibidirler.
Oysa ger├žek hi├ž de ├Âyle de─čildir.

Bir alanda ba┼čar─▒l─▒ olmak i├žin sadece yetenek yetmez, asl─▒nda ondan daha ├Ânemlisi, ├žal─▒┼čma ve sebat gerekir. ─░nsan─▒n sahip oldu─ču yetenekle ne yapt─▒─č─▒, onu nas─▒l kulland─▒─č─▒ ├Ânemlidir. Malcom Gladwell, ├╝st├╝n ba┼čar─▒ g├Âstermi┼č insanlar─▒n istisnas─▒z hepsinin en az 10 y─▒l boyunca haftada 20 saat ├žal─▒┼čt─▒─č─▒n─▒ s├Âyler. Beatles, Bill Gates, Mozart gibi Allah vergisi yetene─če sahip insanlar─▒n en ├Ânemli ortak ├Âzellikleri ├žok ├žal─▒┼čmalar─▒d─▒r.

Ba┼čkalar─▒ndan daha az ├žal─▒┼čarak zirveye ├ž─▒kan yetenekli insanlara hi├ž rastlamazs─▒n─▒z. Herkesten daha ├žok ├žal─▒┼čarak da zirveye ├ž─▒kmay─▒ ba┼čaramam─▒┼č yetenekli insanlar da neredeyse yok gibi. Ba┼čar─▒n─▒n re├žetesi, insan─▒n kendisini zorlamas─▒ ve bir alanda ├žok iyi olma kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ ve sabr─▒n─▒ g├Âstermesidir.

Fortune dergisi edit├Âr├╝ Geoff ColvinÔÇÖe g├Âre y├╝ksek performans g├Âsteren insanlar─▒n belli ba┼čl─▒ ortak ├Âzellikleri var:

1. Yetenekli insanlar ba┼čar─▒ya ula┼čabilmek i├žin son derece titizlikle haz─▒rlanm─▒┼č programlar─▒ bilin├žli bir ┼čekilde uyguluyorlar. Y├╝ksek performans g├Âstermeyeceklerini bildikleri konularda gereksiz vakit kaybetmiyorlar, kendilerini iyi tan─▒yorlar ve s─▒n─▒rlar─▒n─▒ biliyorlar.

2. Yetenekli olmalar─▒na ve ├╝zerine ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ konuyu ├žok iyi bilmelerine ra─čmen defalarca tekrar ediyorlar. G├╝nde en az be┼č saat ├žal─▒┼č─▒yorlar.

3. Performanslar─▒ hakk─▒nda inand─▒klar─▒, g├╝vendikleri ki┼čilerden geri bildirim al─▒yorlar. Bu geri bildirimlerden hareketle bir geli┼čme plan─▒ yap─▒p bunun do─črultusunda ├žal─▒┼č─▒yorlar. Bunu kimsenin zorlamas─▒ olmadan yap─▒yorlar.

4. Performanslar─▒n─▒ y├╝kseltmek i├žin ├žok zorlan─▒yorlar. Bu ├žal─▒┼čma s├╝reci san─▒lan─▒n aksine hi├ž de e─členceli de─čil. Elbette i┼člerine tutkuyla ba─čl─▒lar ama ├ž─▒tay─▒ y├╝kseltmek i├žin kendilerini de zorluyorlar.
Di─čer taraftan yetenekli insanlar─▒n neden ba┼čar─▒l─▒ olamayabilecekleri konusunda psikolog Robert SternbergÔÇÖin ortaya koydu─ču sebepler ger├žek dersler i├žeriyor. Bunlar yetenek sahibi olman─▒n neden yeterli olmayaca─č─▒n─▒ g├Âsteren sebepler.

SternbergÔÇÖin ├žal─▒┼čmalar─▒na g├Âre,

1. Motivasyon eksikli─či ba┼čar─▒s─▒zl─▒k sebeplerinin ba┼č─▒nda geliyor. Yetenekli bir├žok insan, o yetene─či kullanma motivasyonuna sahip olmad─▒─č─▒ i├žin yok olup gidiyor.

2. Ani d├╝rt├╝leri kontrol etme eksikli─či. Psikologlar─▒n deyimiyle ÔÇťhazz─▒ erteleyememeÔÇŁ ba┼čar─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki en b├╝y├╝k engeldir. Yar─▒n elde edilecek ba┼čar─▒ i├žin bug├╝n├╝n hazz─▒ndan vazge├žmesini bilmek gerekir.

3. Azim ve kararl─▒l─▒k g├Âsterememe, k├╝├ž├╝k sorunlar kar┼č─▒s─▒nda y─▒l─▒p hedefinden vazge├žme. Bir insan ne kadar yetenekli olursa olsun e─čer kararl─▒ de─čilse sadece hedefinden ┼ča┼čmaz ayn─▒ zamanda da ├ževresinin deste─čini de kaybeder.

4. Bir insan─▒n herhangi bir alanda yetenekli olmas─▒ onu her alanda yetenekli k─▒lmaz, e─čer insan alan─▒n─▒ do─čru se├žmezse ba┼čar─▒l─▒ olamaz.

5. D├╝┼č├╝nceleri eyleme ge├žirememek ba┼čar─▒n─▒n ├Ân├╝nde en ├Ânemli engeldir. Bilmek ya da istemek yeterli de─čildir. Hayata ge├žmeyen hi├žbir d├╝┼č├╝nce insana ba┼čar─▒ getirmez. Baz─▒ insanlar durmadan hedeflerinden, planlar─▒ndan, tutkular─▒ndan bahsedip dururlar. Konu┼čup anlatmakla tatmin olup s├Âylediklerini hayata ge├žirecek enerjiyi bulamazlar. Davranmadan ba┼čar─▒l─▒ olmak m├╝mk├╝n de─čildir.

yetenekli olmak yetmez

6. Ba┼člad─▒─č─▒ i┼či yar─▒m b─▒rakmak ├žo─čumuzun yapt─▒─č─▒ bir hatad─▒r. ─░ster y─▒lg─▒nl─▒ktan ister heves kayb─▒ndan olsun ba┼člad─▒─č─▒ i┼či s├╝rd├╝remeyen o kadar ├žok insan var ki. Oysa s─▒radan yeteneklere sahip insanlar─▒n ├žo─ču sadece ba┼člad─▒klar─▒n─▒ bitirme kararl─▒l─▒─č─▒n─▒ g├Âsterdikleri i├žin ba┼čar─▒l─▒ olurlar. Yetenekli insanlar─▒n en b├╝y├╝k d├╝┼čman─▒ da sebats─▒zl─▒klar─▒d─▒r. Sebat edememe, ba┼čar─▒s─▒z olman─▒n en kestirme yoludur. ─░nsan ne kadar yetenekli olursa olsun e─čer ba┼člad─▒─č─▒ i┼či tamamlayam─▒yorsa ba┼čar─▒l─▒ olamaz.

7. Ba┼čar─▒s─▒zl─▒k korkusu ve ├Âzg├╝ven eksikli─či ba┼čar─▒n─▒n ├Ân├╝ndeki en ├Ânemli engellerden biridir. Bu korku, kendisini kan─▒tlayan bir kehanet gibidir. ─░nsan bu korkuyu ├╝zerinden atamay─▒p ba┼čar─▒s─▒z olaca─č─▒na inan─▒rsa ne kadar yetenekli olursa olsun ba┼čar─▒s─▒z olur. Kehanet kendini hakl─▒ ├ž─▒kar─▒r.

8. ├çok da─č─▒lmak, yapabilece─činden daha fazla i┼čin alt─▒na girmek ba┼čar─▒s─▒zl─▒k getirir. Bir koltukta ├žok karpuz ta┼č─▒mak ba┼čarmaya engeldir. Birden ├žok i┼či ayn─▒ anda yapman─▒n bir s─▒n─▒r─▒ vard─▒r, bu s─▒n─▒r─▒ a┼č─▒nca ba┼čar─▒s─▒zl─▒k kesinle┼čir.

9. Kendi kaderini ba┼čkalar─▒n─▒n eline b─▒rakmak da ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča giden yollardan biridir. Elbette hepimiz birilerine ba─č─▒ml─▒y─▒z t─▒pk─▒ ba┼čkalar─▒n─▒n da bize oldu─ču gibi. Kimsenin y├╝zde y├╝z ba─č─▒ms─▒z bir hayat─▒ yoktur. Elbette tak─▒m halinde ├žal─▒┼čmay─▒ bilmek ve ba┼čkalar─▒yla yard─▒mla┼čmak bu ├ža─č─▒n gereklerinden biridir ama ba┼čkalar─▒n─▒n onay─▒, deste─či olmadan i┼č yapamamak, tek ba┼č─▒na hareket edememek en yetenekli insanlar─▒ bile ba┼čar─▒s─▒zl─▒─ča u─črat─▒r.

10. Kendine a┼č─▒r─▒ g├╝venmek de ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n ├žok temel sebeplerinin ba┼č─▒nda gelir. Kendisine fazla g├╝venen insanlar her ┼čeyi bildiklerini zannederek i┼člerin gerektirdi─či eme─či ve ├Âzeni g├Âstermeden i┼č yapmaya kalkt─▒klar─▒nda ba┼čar─▒s─▒z olurlar. Nas─▒l kendine g├╝venmemek bir zafiyetse kendine a┼č─▒r─▒ g├╝venmek de ├Âyledir.

Hi├ž ku┼čkusuz do─ča insana e┼čit davranm─▒yor. ┼×ark─▒ s├Âylerken beni b├╝y├╝leyen sanat├ž─▒lar─▒ dinlerken fark ediyorum ben bu e┼čitsizli─či. Keza, ola─čan├╝st├╝ yetenekli futbolcular─▒ izlerken g├Âr├╝yorum.

Ama ayn─▒ zamanda bu insanlar─▒n b├╝t├╝n ├Âm├╝rleri boyunca inan─▒lmaz derecede ├žok ├žal─▒┼čt─▒klar─▒n─▒, yapt─▒klar─▒ i┼če emek verdiklerini de biliyorum.

Hi├ž ku┼čku yok ki do─ča bize e┼čit davranm─▒yor; ama hepimizin kendi lehine kullanaca─č─▒ bir ├Âzg├╝r iradesi var. E─čer istersek bir alanda yo─čunla┼č─▒p ├žok ├žal─▒┼č─▒p ba┼čar─▒l─▒ olabiliriz.

Ben ba┼čar─▒n─▒n yetenekten daha ├žok istikrarl─▒ ├žal─▒┼čmaya ba─čl─▒ oldu─čuna inan─▒yorum. ├ľzg├╝r irademizle yapaca─č─▒m─▒z se├žimin ba┼čar─▒y─▒ getirece─čine inan─▒yorum.

Ba┼čar─▒l─▒ insanlar─▒n ortak noktalar─▒na bakt─▒─č─▒mda yeteneklerinden ├žok kararl─▒l─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝yorum.

Gandhi ÔÇťG├╝├ž fiziksel ├╝st├╝nl├╝kten de─čil, boyun e─čmeyen iradeden gelir.ÔÇŁ der.

Yetenekler insanlar aras─▒nda e┼čitsizlik yarat─▒yor; ama bunun kar┼č─▒s─▒nda ├Âzg├╝r irademiz adaleti simgeliyor.

Ben sahip oldu─čumuz ├Âzg├╝r irade sayesinde bu e┼čitsizli─čin ├╝stesinden gelebilece─čimize inan─▒yorum.

Bu ├Âzg├╝r iradenin en ├Âzel yeteneklerden bile daha de─čerli oldu─čuna inan─▒yorum.

Yazan : Temel Aksoy

Hakk─▒nda ├ľzg├╝r ┼×AH─░N

T├╝rkiye'nin en b├╝y├╝k ki┼čisel geli┼čim sitesi olan kendinigelistir.com projesinin sahibidir. 2006 y─▒l─▒ndan bu yana #ki┼čiselgeli┼čim alan─▒nda bir├žok yenili─či b├╝nyesinde bulundurdu─ču sitede "beden dili, ileti┼čim teknikleri, ba┼čar─▒ hikayeleri, motivasyon teknikleri, ├Âzg├╝ven geli┼čimi" gibi bir ├žok ana tema ├╝zerine yazar, ├žizer, karalar, ├Â─čretmeye ├žal─▒┼č─▒r.