Anasayfa / Beyin G├╝c├╝ / Beyin Neden Unutur?

Beyin Neden Unutur?

Hepimizin ┼čik├óyet├ži oldu─ču ortak bir nokta var: Unutuyoruz. ─░simleri, yerleri, y├╝zleri, yapmam─▒z gereken i┼čleri, aramam─▒z gereken ┼čah─▒slar─▒ unutup kal─▒yoruzÔÇŽ Hatta baz─▒lar─▒m─▒z amnezi ad─▒ verilen ÔÇťhaf─▒za kayb─▒ÔÇŁ hastal─▒─č─▒na tutulmu┼č durumda. Baz─▒ ya┼čl─▒lar─▒m─▒z ise ÔÇťbunamaÔÇŁ olarak adland─▒rabilece─čimiz alzheimer hastal─▒─č─▒n─▒n pen├žesinde k─▒vranmakta. Unutkanl─▒─ča, amneziye ya da alzheimerÔÇÖe yol a├žan bir├žok fakt├Âr var. Alkol kullan─▒m─▒, beyinde meydana gelen hasarlar, psikolojik ya da duygusal travmalar, depresyon, ba┼č yaralanmalar─▒ ve genetik fakt├Ârler bunlar─▒n ba┼čl─▒calar─▒ÔÇŽ Bu yaz─▒m─▒zda yukar─▒da sayd─▒─č─▒m─▒z etmenleri a├ž─▒klamak yerine unutkanl─▒─ča sebep olan ve g├╝nl├╝k ya┼čant─▒m─▒zda yer alan fakt├Ârleri s─▒ralayaca─č─▒z.

K─▒sa S├╝reli Haf─▒zan─▒n A┼č─▒r─▒ Kullan─▒lmas─▒

─░nsanda ├╝├ž ├že┼čit haf─▒za bulunuyor: duyusal haf─▒za, k─▒sa s├╝reli haf─▒za ve uzun s├╝reli haf─▒za. Duyusal haf─▒za duyu organlar─▒m─▒za ili┼čkin haf─▒zam─▒zd─▒r ve veriler ilk ├Ânce buraya gelir. Yolda y├╝r├╝rken duydu─čumuz sesler, g├Âz├╝m├╝ze ili┼čen t├╝m g├Âr├╝nt├╝ler anl─▒k olarak bu haf─▒zada kaydedilir. E─čer biz, bu seslerden ve g├Âr├╝nt├╝lerden birine dikkat etmeye ba┼člarsak bu veri k─▒sa s├╝reli haf─▒zaya al─▒n─▒r. Burada bilgiler 7-8 saniye civar─▒nda tutulur ve sonra unutulur. K─▒sa s├╝reli haf─▒zaya al─▒nan bir bilgi tekrar edilip resim, duygu ve seslerle renklendirilirse uzun s├╝reli haf─▒zaya al─▒n─▒r.

B├╝y├╝k┼čehirlerde ya┼čayan bizler soka─ča ad─▒m─▒m─▒z─▒ atar atmaz uyar─▒c─▒ ak─▒n─▒na maruz kal─▒yoruz. Arabalar─▒n ├ž─▒kard─▒─č─▒ ses, ├ževremizdeki tabelalar, yan─▒m─▒zdan ge├ženlerin konu┼čmalar─▒, etraf─▒m─▒zda ├žal─▒┼čan insanlar hepsi haf─▒zam─▒za veri ula┼čt─▒r─▒yor. Haf─▒zam─▒za o kadar ├žok veri ula┼č─▒yor ki, evimizden ├ž─▒k─▒p i┼čimize varana kadar binlerce tabela okuyor, nice y├╝zlere ve seslere ┼čahit oluyoruz. Ama bunlar─▒n hi├žbiri akl─▒m─▒zda kalm─▒yor. Kalmas─▒na da gerek yok zaten. Ancak k─▒sa s├╝reli haf─▒zam─▒za bu kadar ├žok veri giri┼č ├ž─▒k─▒┼č─▒ iki ┼čekilde bizde unutkanl─▒─ča sebep oluyor:

Birincisi, gereksiz bir├žok veri giri┼či k─▒sa s├╝reli haf─▒zam─▒z─▒ y─▒prat─▒yor. Bu durum bize gelen verileri sa─člam bir ┼čekilde kaydetmede zorluk ├ž─▒kar─▒yor ve sonunda unutkanl─▒k ba┼č g├Âsteriyor. Eskilerin ÔÇťmezar ta┼č─▒ okumay─▒n, unutkan olursunuzÔÇŁ demelerindeki sebep san─▒r─▒m k─▒sa s├╝reli haf─▒zan─▒n gereksiz bilgilerle kullan─▒l─▒p y─▒prat─▒lmamas─▒d─▒r.

─░kincisi, k─▒sa s├╝reli haf─▒zaya giren ama buradan uzun s├╝reli haf─▒zam─▒za aktar─▒lmayan veriler bizde bir al─▒┼čkanl─▒k olu┼čturuyor: Bilgileri k─▒sa s├╝reli haf─▒zaya al─▒p uzun s├╝reli haf─▒zaya aktarmama al─▒┼čkanl─▒─č─▒. Bu al─▒┼čkanl─▒k neticesinde uzun s├╝reli haf─▒zaya aktarmam─▒z gereken verileri oraya aktaram─▒yoruz. Birisi ile tan─▒┼čt─▒─č─▒m─▒zda onun ismini hemen unutmam─▒z─▒n nedeni o ismi sadece k─▒sa s├╝reli haf─▒zam─▒za al─▒p uzun s├╝reli haf─▒zaya aktarmama al─▒┼čkanl─▒─č─▒d─▒r.

Uzun Süreli Hafızanın Çok Az Kullanılması

G├╝nlerimizi ├Âyle bir ┼čekilde ya┼č─▒yoruz ki, uzun s├╝reli haf─▒zam─▒z─▒ neredeyse hi├ž kullanm─▒yoruz. ─░┼čyerimizde yapt─▒─č─▒m─▒z i┼čler otomatikle┼čmi┼č durumda ve uzun s├╝reli haf─▒zam─▒z─▒n kullan─▒m─▒n─▒ gerektirmiyor. Eve geldi─čimizde ise televizyonun ba┼č─▒na ge├žiyoruz ve yine haf─▒zam─▒z─▒ kullanm─▒yoruz. Telefon numaralar─▒n─▒ da art─▒k haf─▒zam─▒za alm─▒yoruz ├ž├╝nk├╝ cep telefonlar─▒m─▒z var. Az kitap okudu─čumuz i├žin oradaki bilgileri hat─▒rda tutmak gibi bir gayretimiz de maalesef yok. G├╝zel s├Âz ve ┼čiir ezberleme al─▒┼čkanl─▒─č─▒ ise art─▒k g├╝n├╝m├╝zde demode. K─▒sacas─▒ geli┼čen teknoloji ve de─či┼čen k├╝lt├╝r haf─▒za yetimizin kullan─▒m─▒n─▒ o derece azaltt─▒ ki, kullanamad─▒─č─▒m─▒z haf─▒zalar─▒m─▒z pasland─▒ ve art─▒k ├žal─▒┼čamaz oldu.

Yap─▒lan ara┼čt─▒rmalar g├Âsteriyor ki, e─čitim seviyesi artt─▒k├ža ki┼činin alzheimer hastal─▒─č─▒na yakalanma riski azal─▒yor. Yani kitapla, bilgiyle muhatap olan ve ├žok ├Â─črenen ki┼čilerin haf─▒zas─▒ daha sa─člam kal─▒yor.

E─čitimde Sadece Sol Beynin Kullan─▒m─▒na Y├Ânelik Program Uygulanmas─▒
├ço─čumuzun bildi─či bir ger├žek var: Beynimiz sa─č ve sol olmak ├╝zere iki yar─▒m k├╝reden olu┼čuyor. Bu yar─▒m k├╝reler ÔÇťlobÔÇŁ olarak adland─▒r─▒l─▒yor ve her birisinin farkl─▒ g├Ârevleri bulunuyor. Sol lob, konu┼čma, matematiksel i┼člemler, diziler, say─▒lar ve analiz gibi konularda ├žok ├╝st├╝nd├╝r ve mant─▒kl─▒ ve do─črusal ├žal─▒┼čmaktad─▒r. Sa─č lob da, ritim, hayal kurma, renkler, boyut, hacim, m├╝zik gibi fonksiyonlarda etkin olmaktad─▒r.
Ara┼čt─▒rmalar g├Âstermi┼čtir ki, sa─č lobu al─▒nan ki┼čilerde hat─▒rlama yetisi olduk├ža zay─▒flamaktad─▒r. ├ç├╝nk├╝ tek ba┼č─▒na resim ve ┼čekil olmadan sol beynin olaylar─▒ hat─▒rlamas─▒ ├žok zordur.
Maalesef ├╝lkemizdeki e─čitim sistemi ├Â─črencilerin sol lobuna hitap etmektedir. Dersler sadece s├Âzl├╝ olarak mant─▒ksal bir ├Ârg├╝ i├žerisinde aktar─▒lmaktad─▒r. Bunun neticesinde ise sa─č beyin fonksiyonlar─▒ at─▒l kalmakta ve sa─č beynin geli┼čimi az olmaktad─▒r.

Oksijensiz Ortamlar

Beynimizin a─č─▒rl─▒─č─▒ v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒m─▒z─▒n %2ÔÇÖsi kadard─▒r. Yani ortalama 1,5-2 kg a─č─▒rl─▒─č─▒ndad─▒r. Ve beynimizin sa─čl─▒kl─▒ ├žal─▒┼čabilmesi i├žin gerekli olan en temel madde oksijendir. Hatta diyebiliriz ki beynimiz tam bir oksijen canavar─▒d─▒r. ├ľyle ki v├╝cut a─č─▒rl─▒─č─▒m─▒z─▒n %2ÔÇÖsini te┼čkil eden beynimiz, v├╝cudumuzun ald─▒─č─▒ oksijenin %20-25ÔÇÖini kullan─▒r. K─▒sacas─▒ yeteri kadar oksijen al─▒nmad─▒─č─▒nda beynimizin fonksiyonlar─▒ ├Ânemli ├Âl├ž├╝de yava┼člar ve zay─▒flar. Ve bu durum haf─▒za merkezimizi etkiler. B├╝y├╝k ┼čehirlerde ev, araba ve ofis gibi kapal─▒ mek├ónlarda hayat─▒n─▒ s├╝rd├╝ren bizler yeteri kadar oksijen alamamaktay─▒z. Bu durum beyin fonksiyonlar─▒m─▒z─▒ ve dolayl─▒ olarak da haf─▒za yetimizi etkilemektedir.

Cinsel Fakt├Ârler

AmerikaÔÇÖda yap─▒lan baz─▒ ara┼čt─▒rmalarda a┼č─▒r─▒ ve s├╝rekli cinsel uyar─▒lman─▒n unutkanl─▒─ča sebep oldu─ču saptanm─▒┼čt─▒r. Cinsel uyar─▒lma sonras─▒nda parasempatik sinir sistemimiz a┼č─▒r─▒ bir ┼čekilde uyar─▒l─▒r. Bunun neticesinde a┼č─▒r─▒ bir ┼čekilde seks hormonlar─▒ ├╝retilir. A┼č─▒r─▒ hormon ├╝retimi ise beyin ve b├Âbrek├╝st├╝ salg─▒ bezlerinin a┼č─▒r─▒ bir ┼čekilde ├žal─▒┼čmas─▒na sebep olur. Neticede beynimiz ve v├╝cut fonksiyonlar─▒m─▒z a┼č─▒r─▒ sempatik hale gelir ki bu durum beynimize zarar verir ve unutkanl─▒─ča sebep olur.

G├╝├žl├╝ Bir Haf─▒zaya Nas─▒l Sahip Olabilirim?

ÔÇô ─░lk olarak k─▒sa s├╝reli haf─▒zam─▒za a┼č─▒r─▒ veri giri┼č ├ž─▒k─▒┼č─▒n─▒ engellememiz gerekiyor. Yoldaki tabelalar─▒, reklam panolar─▒n─▒ okumaktan vazge├žip elimizde bulundurdu─čumuz bir kitab─▒ okumak en g├╝zeli.
ÔÇô Uzun s├╝reli haf─▒zam─▒ geli┼čtirmek amac─▒yla her g├╝n bir s├Âz ya da bir ┼čiirden bir par├ža ezberleyebiliriz. Haf─▒zam─▒z─▒n zindeli─čini korumas─▒ a├ž─▒s─▒ndan bu ├žok ├Ânemli. Yine sevdiklerimizin telefonun cep telefonumuza kaydetmenin yan─▒nda akl─▒m─▒za kaydetmeyi de al─▒┼čkanl─▒k haline getirmek faydal─▒ olacakt─▒r.
ÔÇô Sa─č beynimizi geli┼čtirecek etkinliklerde bulunmak g├╝├žl├╝ haf─▒zan─▒n en ├Ânemli form├╝llerinden biri. Bu konu ba┼čl─▒ ba┼č─▒na bir konu oldu─ču i├žin ayr─▒nt─▒l─▒ bilgiyi kitaplardan ya da internet sitelerinden bulabilirsiniz.
ÔÇô Bol oksijen alabilece─čimiz ortamlarda bulunmak beynimizin sa─čl─▒kl─▒ ├žal─▒┼čmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan ├žok ├Ânemli.
ÔÇô Depresyondan ve kayg─▒dan uzak bir hayat ya┼čamaya ├žal─▒┼čmak hem unutkanl─▒─ča hem de sa─čl─▒kl─▒ bir hayata kap─▒ a├žan en ├Ânemli anahtar oldu─čunu zaten hepimiz biliyoruz.
ÔÇô Alkol ve sigara beyinden ciddi hasarlara yol a├žt─▒─č─▒ i├žin bu maddelerden olduk├ža uzak durmak en iyisi.

Yazar : Mehmet TEBER
www.gencgelisim.com

Hakk─▒nda Dr. Mustafa KURT

─░zmir'de do─čdu. Dumlup─▒nar ├ťniversitesi ─░ktisat b├Âl├╝m├╝nde lisans e─čitimini tamamlad─▒. Ayn─▒ ├╝niversitede ba┼člad─▒─č─▒ y├╝ksek lisans program─▒n─▒ 2000 y─▒l─▒nda tamamlay─▒p ─░stanbul ├ťniversitesi ─░┼čletme Y├Ânetimi ve Organizasyon ABD dal─▒nda doktora program─▒na devam etti. Daha sonra Kocatepe ├ťniversitesi'nde g├Âreve ba┼člayarak doktora derecesini bu ├╝niversiteden ald─▒. 2008-2009 y─▒llar─▒nda post doktora program─▒ kapsam─▒nda University of Bradford, School of Management'ta ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rd├╝. 2009 y─▒l─▒nda T├╝rkiyeÔÇÖye d├Ânerek do├žent oldu. Halen The University of York, The York Management SchoolÔÇÖda misafir ara┼čt─▒rmac─▒ olarak ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ s├╝rd├╝rmektedir. Bilgi y├Ânetimi, kurumsal teori, i┼čletmecilik tarihi ve y├Ânetim dan─▒┼čmanl─▒─č─▒ konular─▒nda ├žal─▒┼čmalar yapmaktad─▒r.